Dit manifest kwam tot stand i.s.m. een groep commissarissen, adviesbureau The Twelve en het NKCC.
THE TWELVE
Commissaris/toezichthouder van de toekomst
Man of vrouw met vele gezichten
Positie en taken van commissarissen en toezichthouders zijn de laatste jaren ingrijpend
veranderd en zullen de komende jaren nog sterker veranderen onder invloed van het
maatschappelijk debat. Tegen die achtergrond organiseerde het Nederlands Kenniscentrum voor
Commissarissen (NKCC) en adviesbureau The Twelve B.V. twee rondetafelbijeenkomsten in het
Dialogues House in Amsterdam over de vraag: 'wat is het ideale profiel van een commissaris van
de toekomst?' Hieronder het resultaat dat kan dienen om de dialoog verder te voeren.
1. Doelen als leidraad
Leidraad voor het opereren van de commissaris of toezichthouder vormen de doelen van de
onderneming; financieel, organisatorisch en maatschappelijk. De commissaris of toezichthouder helpt
om die doelen expliciet te maken, besluitvorming tot stand te brengen en te bewaken dat besluiten
daadwerkelijk worden uitgevoerd. In de context van de complexer wordende wereld vraagt dit om een
grote sensitiviteit voor zowel binnen- als buitenwereld.
2. Inspirator en controleur
De commissaris en toezichthouder van de toekomst heeft daarom vele gezichten. In de eerste plaats
levert hij/zij (hierna hij) vanuit zijn kennis en expertise input op hoofdlijnen over de koers van de
onderneming, de missie en strategie. Hij is een inspirator voor de directie en het topmanagement.
Tegelijk is hij een 'ijskoude' controleur; hij heeft het vermogen en mandaat om interventies te plegen.
De directeur is en blijft echter primair verantwoordelijk voor de uitvoering van de strategie.
3. Ambassadeur binnen en buiten
Meer dan in het verleden heeft de commissaris of toezichthouder ook een externe rol. Hij zit niet in
een ivoren toren, maar speelt een rol naar de buitenwereld. De CEO of algemeen-directeur is niet
langer zijn enige aanspreekpunt. Hij onderhoudt regulier contact met de medewerkers in de
organisatie, aandeelhouders of eigenaren en andere stakeholders, zoals overheden of
belangenorganisaties. Vanuit die rol is de commissaris ook een ambassadeur; hij opent deuren en
toont zich naar buiten verantwoordelijk.
4. Focus op de toekomst
Vanuit die optiek heeft de commissaris of toezichthouder een onafhankelijke en kritische rol. Hij is de
bewaker van transparantie en integriteit. Hij houdt bedrijf en leiding een spiegel voor. Moed,
betrouwbaarheid en integriteit vormen daarom de kernwaarden van de commissaris. Zo zorgt hij
ervoor dat bedrijf of organisatie tot optimale en duurzame resultaten komt. Zijn focus is niet de korte
maar de lange termijn.

Dit manifest kwam tot stand i.s.m. een groep commissarissen, adviesbureau The Twelve en het NKCC.
THE TWELVE
5. Unieke competenties
Dit vraagt van de commissaris of toezichthouder om een aantal bijzondere persoonlijke kwaliteiten. Hij
heeft een goed gevoel voor timing om op het juiste moment een interventie te plegen, heeft gevoel
voor de maatschappelijke context en het krachtenveld, heeft kennis van zaken en een helikopterview,
kan complexe onderwerpen snel doorgronden en daardoor een afgewogen oordeel vormen. Hij is tot
slot niet bang daarvoor verantwoordelijkheid te nemen.
6. Geïntegreerd dashboard
Om zijn rol en verantwoordelijkheid waar te maken, heeft de commissaris of toezichthouder goed
zicht nodig op het functioneren van de organisatie en de middelen om de eigen toegevoegde waarde
te meten. Blind goedkeuren van de jaarrekening is niet het perspectief van de toekomst; hij beschikt
over een 'geïntegreerd dashboard' waarmee hij de kwalitatieve en kwantitatieve ontwikkeling van het
bedrijf in de gaten houdt. Instrumenten daarvoor zijn o.a. jaarlijkse evaluatiegesprekken over het
functioneren van de RVC, andere interne evaluaties (externe spiegel, 360 graden feedback,
strategische dialoog) en methoden om de invloed van RVC te meten. Scherp blijven ten opzichte van
de organisatie, buitenwereld en personen vraagt om een benoemingscyclus op basis van verdiensten
(termijnen van 3 jaar) en om diversiteit bij de samenstelling van de Raad van Commissarissen
(man/vrouw, kennis/expertise).
7. Verschil moet er zijn
Organisaties verschillen. Er moet rekening worden gehouden met de pluriformiteit van commissariaten
en toezichtfuncties. Rol en verantwoordelijkheid verschillen afhankelijk van de aard, juridische positie
en werkterrein van de organisatie; een familiebedrijf is anders dan een NV en een bank is anders dan
een corporatie. De wettelijke toezichthoudende taak blijft gelijk, maar om van optimale waarde te zijn
is het profiel van de ideale commissaris toegesneden op de vragen van de organisatie.
8. Van erebaan naar echt vak
Commissaris word je uit verschillende motieven: eer, behoefte aan maatschappelijke betrokkenheid en
verantwoordelijkheid of verbondenheid met de onderneming. Het takenpakket van de commissaris is
de afgelopen tijd fors uitgebreid, wet- en regelgeving worden nog verder aangescherpt. De
toenemende maatschappelijke druk op de toezichthouders vergroot de kans op zichtbaarheid in de
media. Het commissariaat is niet langer een erebaan maar een vak. Voor de individuele commissaris
wordt het lastig het hele bedrijf, de markt en het maatschappelijk speelveld te overzien. Het
commissarisvak vraagt steeds meer om teamwerk, met een onderliggende taakverdeling en vergaande
afspraken. Al met al worden de persoonlijke risico's van de commissaris groter. Dit vraagt om een
beloning die past bij de verantwoordelijkheid en risico's van het vak.

Dit manifest kwam tot stand i.s.m. een groep commissarissen, adviesbureau The Twelve en het NKCC.
THE TWELVE
Ontwikkeling commissariaat
Sinds de Code-Tabaksblat die eind 2004 in werking trad, heeft het commissariaat al een flinke
moderniseringsslag gemaakt van ‘oud’ naar ‘modern’. In zeven punten komen de essentiële verschillen
naar voren tussen aan de ene kant de commissaris ‘oud’ en anderzijds de commissaris van de
toekomst, de commissaris 3.0.
Oud
Commissaris 3.0
1
1 x Jaarverslag
Altijd aanspreekbaar
2
Besloten
Open
3
Old Boys
Maatschappelijk
4
Anoniem/luwte
Bekend
5
Passief
Actief
6
Op achtergrond
In dialoog
7
Toezicht
Reflectie
Werken met Stellar®
Bij de rondetafelbijeenkomsten is gebruik gemaakt van de Stellar®-methode die The Twelve heeft
ontwikkeld. Daarbij komen 12 aspecten van een thema aan bod. Het gaat daarbij om het ontwikkelen
van een visie, in dit geval ten aanzien van het optimale Profiel van een Commissaris, die is gericht op
‘peak performance’, de unieke organisatie of de unieke persoon in zijn volle glorie, los van codes en
modieuze discussies. De resultaten van de twee bijeenkomsten vormen niet het eindpunt van het
gesprek, maar de basis voor verdere discussie in bredere groepen over de vraag hoe het profiel voor
de ideale commissaris/ toezichthouder er in een specifiek marktsegment gedetailleerd uitziet.
Op de volgende pagina het Stellar®-schema dat in de bijeenkomsten is gemaakt.

Dit manifest kwam tot stand i.s.m. een groep commissarissen, adviesbureau The Twelve en het NKCC.
THE TWELVE
Bijlage 1 : Het Stellar®-schema dat in de bijeenkomsten is gemaakt van het generieke profiel van een Nederlandse
commissaris / toezichthouder.